Türkiye'nin çok yönlü denge arayışı UNCTAD raporunda ele alındı

Jeopolitik rekabet, küresel ekonomide ticaretten finansa, teknolojiden enerjiye kadar tüm dengeleri değiştirirken Türkiye, farklı alanlarda farklı ortaklarla ilişkilerini geliştirerek bu dönüşümde kendine alan açmaya çalışıyor. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı'nın (UNCTAD) bu yılki raporu, Türkiye'nin bu stratejisini ayrıntılı biçimde ele alıyor.

Dünya'da yayınlanan habere göre, UNCTAD bu yılki Ticaret ve Kalkınma Raporu'nu "Kalkınmanın Jeoekonomisi" başlığıyla yayımladı ve yükselen ekonomiler alt başlığında Türkiye'ye özel bir bölüm ayırdı. Raporda, Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıkların petrol fiyatlarını 100 dolar civarına taşıdığı ve enflasyonist baskıların arttığı belirtilse de küresel ticaretin geçen yıl 35 trilyon dolarla rekor kırdığı, bu yıl da yüzde 4 büyüdüğü ifade ediliyor. Ancak bu dayanıklılığın, giderek derinleşen bir ayrışmayı gizlediği vurgulanıyor; küresel büyüme yüzde 2,6'ya gerilerken gelişmekte olan ülkelerin gelişmiş ekonomilerle aralarındaki farkı kapatmakta zorlandığı kaydediliyor.

Rapora göre, katma değer üretimi artık yarı iletkenler, yapay zekâ ve temiz teknolojiler gibi başlangıç maliyetleri yüksek stratejik sektörlerde yoğunlaşıyor ve bu alanlardaki yeni yatırımların yaklaşık yüzde 70'ini gelişmiş ekonomiler çekiyor. Küresel doğrudan yabancı yatırımlar 2025'te yüzde 6 artarak 1,6 trilyon dolara yükselirken, gelişmiş ekonomilere yönelen yatırımlar yüzde 11 arttı; gelişmekte olan ülkelere yönelik artış ise yalnızca yüzde 2'de kaldı. Yapay zekâ yatırımları da makroekonomik ölçekte belirleyici hale gelirken, yalnızca ABD'de veri merkezi yatırımlarının iki yılda 1 trilyon dolara ulaşması bekleniyor.

UNCTAD, Türkiye'yi "sektörel çoklu hizalanma" kavramıyla ele alıyor. Buna göre Türkiye, tek bir ekonomik ve siyasi eksene bağlanmak yerine ticaret, finans, teknoloji ve enerji alanlarında farklı ortaklarla eş zamanlı ilişkiler geliştiriyor. Türkiye'nin mal ihracatı 2016-2025 döneminde 149 milyar dolardan 273 milyar dolara yükselirken, yüksek teknolojili ürün ihracatı iki katına çıkarak 18 milyar dolara ulaştı. Finansman tarafında ise Türkiye'nin 2013'te IMF ile borç ilişkisini kapatmasının ardından Çin ve Körfez ülkeleri önemli finansman ortaklarına dönüştü; AIIB'nin 2018'den bu yana Türkiye için onayladığı finansman 9 milyar doları aştı.

Raporda, Türkiye'nin teknoloji alanında Batı ve Çin merkezli dijital ekosistemler arasında denge kurmaya çalıştığı, bu tercihin "Çin ağ altyapısı üzerinde ABD dijital şirketleri" formülüyle özetlendiği belirtiliyor. Ancak jeoekonomik rekabetin bu denge stratejisinin sınırlarını belirginleştireceği, Türkiye gibi ülkelerin kendi teknolojik kapasitesini geliştiremediği takdirde dijital ürünleri tüketen ancak temel teknolojileri üretmeyen bir konuma sıkışabileceği ifade ediliyor. UNCTAD ayrıca Türkiye'yi, Türk Devletleri Teşkilatı üzerinden bölgesel iş birliği zemini oluşturan ülkeler arasında gösteriyor.

TürkAta Haber Ajansı