Enerjide bağımsızlığın maliyeti yükseliyor

FERZAN ÇAKIR

Türkiye Sınai Kalkınma Bankası (TSKB), 75. Yıl Ana Sınıfı Projesi kapsamında Van Türk Eczacılar Birliği İlkokulu'nda iki yeni ana sınıfını hizmete açtı. Kilis, Malatya, Elazığ ve Kars'ın ardından Van'a uzanan projeyle beş ilde toplam dokuz ana sınıfına ulaşıldı. Okul öncesi eğitime erişimi kolaylaştırmayı ve kadın istihdamını desteklemeyi amaçlayan projenin açılışında sorularımızı yanıtlayan TSKB Genel Müdürü Ozan Uyar, küresel enerji politikalarındaki değişimi değerlendirdi. Enerjide arz güvenliği ve kaynak çeşitlendirmesinin öncelik kazandığını belirten Uyar, fosil yakıtlara bağımlılığı azaltma çabasının teknoloji, ekipman ve kritik mineral tedarikinde yeni bağımlılıklar yaratabildiğine dikkat çekti.

Dönüşüm yeni bağımlılıklar getirebiliyor

Küresel enerji politikalarında arz güvenliği ve kaynak çeşitlendirmesi öncelik kazanırken, maliyetler görece geri planda kalıyor. Ozan Uyar, bu değişimi "Arz güvenliği birincil öncelik oldu. Çeşitlendirme öncelik oldu" sözleriyle özetledi. Ancak enerji kaynaklarını çeşitlendirmek, dışa bağımlılığı tamamen ortadan kaldırmıyor. Yenilenebilir enerji yatırımları ve elektrifikasyon, fosil yakıt ithalatını azaltırken teknoloji, üretim kapasitesi ve kritik mineral tedarikinde yeni bağımlılıklar ortaya çıkıyor. Çin'in güneş paneli üretimi ve kritik minerallerdeki ağırlığına dikkat çeken Uyar, Avrupa'nın daha bağımsız bir tedarik politikası izlemesinin yatırım maliyetlerini artırabileceğini belirtti. Çin ekipmanı kullanılmaması halinde Avrupa'da güneş enerjisi santrali kurulum maliyetlerinin yüzde 20-25 artabileceğini söyledi. Benzer maliyet baskılarının rüzgar yatırımlarında da ortaya çıkabileceğini ifade eden Uyar'a göre, önümüzdeki dönemde enerji yatırımlarının maliyetini korumacılık politikaları ve ticaret savaşlarının seyri de belirleyecek.

İletim ve dağıtım şebekeleri şart

Enerjide dışa bağımlılığı azaltma arayışına artan elektrik talebi de eşlik ediyor. Yapay zeka uygulamaları, veri merkezleri ve iklimlendirme ihtiyacındaki artışın enerji tüketimini hızlandıracağını belirten Uyar, önümüzdeki 10 yılda dünyadaki mevcut enerji tüketiminin yüzde 40 artmasının beklendiğini aktardı. Bu nedenle yenilenebilir enerji yatırımlarının hızla sürmesi gerektiğini, ancak fosil yakıtların da enerji sistemindeki yerini koruyacağını söyledi. Artan talebin karşılanması için yalnızca yeni santrallerin kurulması yeterli değil. Üretilen elektriğin tüketim noktalarına ulaştırılması için iletim ve dağıtım şebekelerinin de geliştirilmesi gerekiyor. Türkiye'nin kurulu kapasite hedefleri doğrultusunda altyapı yatırımlarına duyulan ihtiyacın büyüdüğünü belirten Uyar, bu alanda daha önce 60 ve 80 milyar dolar seviyelerinde konuşulan tutarın bugün 100 milyar dolara kadar çıktığını söyledi. Söz konusu harcamaların yeni elektrik üretim yatırımlarına ilave olduğuna dikkat çekti.

Enerji maliyetleri yatırım kararlarında belirleyici

Enerji maliyetleri ve altyapı ihtiyacı, Türkiye'nin büyüyen veri merkezi pazarından alabileceği pay açısından da önem taşıyor. Türkiye'nin bölgesel bir veri merkezi üssü haline gelme potansiyeline ilişkin sorumuzu yanıtlayan Uyar, yatırımların küresel ölçekte uygun maliyetli enerjiye erişilebilen bölgelere yöneldiğini söyledi. Türkiye'nin enerji fiyatları bakımından avantajlı bir konumda olduğuna dikkat çeken Uyar, "Bu politikaları devam ettirebilirsek veri merkezleri gelir" dedi. Bankanın hâlihazırda finansman sağladığı veri merkezi projeleri bulunduğunu, yeni yatırımları da değerlendirdiklerini açıkladı. Ancak yatırımların ne ölçüde büyüyeceğinin talebe bağlı olduğunu belirterek, Türkiye'nin diğer ülkelere veri merkezi hizmeti sunabilmesinde bağlantı altyapısı ve coğrafi mesafenin de önem taşıdığını vurguladı.

2 milyar doların üzerinde kredi hedefi

Küresel ölçekte yükselen finansman maliyetlerine rağmen Türkiye'de yenilenebilir enerji yatırımlarının devam etmesi bekleniyor. Uyar, yatırımcı, finansör ve kamunun birlikte yer aldığı modelin bu alandaki yatırımları desteklediğini belirtti. YEKA ve YEKDEM gibi mekanizmaların projelerin finansmanını kolaylaştırdığını ifade ederek, "Bu üçlü denklemde Türkiye'de yenilenebilir enerji hikâyesi ve yatırımları kesinlikle devam edecektir" dedi. TSKB'nin de enerji yatırımlarındaki finansman rolünü sürdürdüğünü aktaran Uyar, bankanın Türkiye'deki yenilenebilir enerji kurulu kapasitesinin yüzde 15'inin finansmanında pay sahibi olduğunu söyledi. Yenilenebilir enerjinin hem toplam kredi portföyünde hem de yeni kredi kullandırımlarında yüzde 30 paya sahip olduğunu açıkladı. Bankanın 2026 yılı için 2 milyar doların üzerinde yeni kredi kullandırma hedefi bulunduğunu hatırlatan Uyar, yıl sonu hedeflerinde herhangi bir sapma öngörmediklerini belirtti.

Beş ilde dokuz ana sınıfı, 14 okulda kütüphane

TSKB'nin 75. yılı kapsamında başlattığı ana sınıfı projesi, okul öncesi eğitime erişimi kolaylaştırmayı ve kadın istihdamını desteklemeyi amaçlıyor. Proje kapsamında Van Türk Eczacılar Birliği İlkokulu'nda iki yeni ana sınıfının açılmasıyla beş ilde toplam dokuz ana sınıfına ulaşıldı. Daha önce Kilis Öncüpınar İlkokulu'nda iki, Malatya Söğüt İlkokulu'nda bir, Elazığ'ın Yenice ve Muratçık ilkokullarında birer, Kars Başbakanlık TOKİ İlkokulu'nda ise iki ana sınıfı hizmete açılmıştı. Proje kapsamında şu ana kadar 160 çocuğun okul öncesi eğitimine katkı sağlandı. Van'da açılan yeni ana sınıfları, çocukların motor becerilerini ve hayal güçlerini geliştirmeye yönelik oyun alanları, eğitici materyaller ve grup çalışması köşeleriyle donatıldı. Açılışta konuşan TSKB Genel Müdürü Ozan Uyar, "Van'da açtığımız bu dokuzuncu ana sınıfıyla bir yandan çocuklarımızın eğitim imkanlarına erişimini güçlendirirken, diğer yandan bölgemizdeki kadın istihdamına katkı sunmaya devam ediyoruz" dedi. TSKB'nin eğitim alanındaki çalışmaları arasında okul kütüphaneleri de yer alıyor. Depremden etkilenen 11 ilde başlatılan kütüphane projesi, bu yıl Nevşehir, Aksaray ve Niğde'nin de eklenmesiyle 14 okula ulaştı. TSKB verilerine göre proje kapsamında bugüne kadar 8 binden fazla öğrenciye 60 binin üzerinde kitap sunuldu.