Çin, 40 kritik teknoloji için ihracat kontrolünü sıkılaştırmayı planlıyor

Dünya'nın haberine göre, Çin yapay zekâ, biyoteknoloji ve güneş enerjisi alanlarında 40 teknolojiyi ihracat kontrolü listesine eklemek üzere bir taslak yayımladı. Taslakta yer alan 14 teknoloji için ihracat yasağı öngörülürken, ilgili teknoloji transferleri için ön kayıt uygulaması başlatıldı.

Teklifte, kritik teknolojilerin ülke sınırları dışına aktarımını sıkılaştırmaya yönelik yeni kurallar doğrultusunda yalnızca yazılım değil, üretim bilgisi ve bazı önemli ekipmanların devri de kapsanıyor. Düzenlemenin kapsadığı teknolojiler üç ana grupta toplanıyor: yapay zekâ alanında 23 teknolojik unsur, güneş enerjisinde 12 teknoloji ve biyotıp alanında 5 teknoloji.

Yasaklanması önerilenler arasında yapay zekâ kullanılarak zararlı yazılım geliştirilmesi, belirli hücre ve gen tedavisi teknolojileri ile yeni nesil güneş hücresi üretim yöntemleri bulunuyor. Ancak yapay zekâ destekli güvenlik açığı araştırmaları ve bazı gelişmiş üretim süreçleri için tamamen yasak yerine izin şartına bağlanması planlanan teknolojiler de mevcut.

Taslak, yapay zekâ modellerinin yurt dışına aktarımı konusunda da farklı bir ayrım öngörüyor. Geniş kapsamlı yapay zekâ teknolojileri için özel bir yasak öngörülmüyor; açık kaynak olarak yayımlanan veya bilimsel çalışmalarla kamuya açık hâle gelen teknolojiler yeni kontrol kapsamına alınmayacak. Modelin temel teknolojisinin başka bir ülkeye aktarılması ile modelin kullanımı arasındaki fark da dikkate alınacak.

Buna göre, bir modelin yurt dışındaki sistemlere yerel olarak kurulması bir ihracat olarak değerlendirilirken, internet veya bulut üzerinden kullanılması bazı işlemler dışında bırakılabilecek. Bu yaklaşım, Çinli teknoloji şirketlerinin yabancı pazarlarda faaliyet gösterme biçimini etkileyecek.

Güneş enerjisi alanında da üretim teknolojileri hedef listede yer alıyor. Polisilikon üretimi, silikon levha imalatı ve güneş hücresi üretimiyle bağlantılı 12 teknolojiyi ihracat kontrolü kapsamına almak planlanıyor; bazı üretim yöntemleri ve perovskit ile çok katmanlı güneş hücresi modüllerinin belirli üretim süreçleri yasaklılar arasında sayılıyor. Ayrıca tek üretim hattında yıllık en az 30 bin ton kapasiteli polisilikon üretimine yönelik mühendislik teknolojilerinin de kısıtlanması öngörülüyor.

Düzenleme sadece teknik bilgi aktarımıyla sınırlı kalmayacak; bu kapsamda yer alan ekipmanlar da kontrol listesinin parçası haline gelebilir. Böylelikle Çin’den yurt dışına kurulan güneş paneli üretim hatlarında teknoloji lisansı, tesis kurulumu ve teknik bilgi aktarımı gibi konular önem kazanabilir. Ancak taslak, Çin’de üretilen tüm güneş panellerinin ihracatının yasaklandığı anlamına gelmiyor; kapsama giren üretim teknolojileri ve bunlarla bağlantılı ekipmanlarla sınırlı bir çerçeve öngörülüyor.

Taslak henüz kesinleşmemiş olsa da Çin yönetimi 16 Ekim itibarıyla önemli bir uygulamayı başlattı. Duyuruda belirtilen teknolojileri yurt dışına aktarmak isteyen ihracatçıların işlem öncesinde resmî sisteme kayıt yaptırması gerekiyor. Kayıt yükümlülüğü sadece doğrudan teknoloji satışlarını değil, teknolojinin yabancı bir kuruluşa devri, lisanslanması veya kontrolün yabancı bir kuruluşa geçmesi durumlarını da kapsayabilir.

Ön kayıt uygulaması, halihazırda yürütülen teknoloji transferlerini de kapsıyor; ihracatçılardan alıcının bilgileri, teknolojinin kullanım amacı, hedef ülke ve tahmini ihracat değeri gibi bilgilerin bildirilmesi talep ediliyor. Böylece Çin, nihai yasağın ve kısıtlamaların yürürlüğe girmesinden önce ilgili transferleri kayıt altına almayı hedefliyor.

15 Kasım son tarih: Türkiye için hangi riskler var? Çin hükümeti taslağa ilişkin görüşleri 15 Kasım 2026’ya kadar kabul edecek ve ardından düzenlemenin nihai kapsamı belirlenecek. Uygulamanın belirli bir ülke veya şirketi hedeflemediği, hassas teknolojilerin kontrolsüz yayılmasını engellemeyi amaçladığı ifade ediliyor. Türkiye açısından güneş enerjisi ekipmanları ve teknoloji yatırımları bağlamında gelişmeleri izlemek gerekiyor; Türk şirketleri için yeni izin ve kayıt koşulları önemli olabilir. Özellikle güneş hücresi üretim teknolojileriyle bağlantılı yeni fabrika yatırımlarında, kullanılacak teknolojinin nihai kontrol listesinde bulunup bulunmadığı belirleyici olacak. Mevcut açıklamada Türkiye’ye özel bir yasak bulunmuyor; maliyet artışına dair resmi bir hesaplama da paylaşılmadı. 15 Kasım’daki görüş sürecinin sonunda hangi teknolojilerin kesin olarak yasaklanacağı ve hangilerinin izinle ihracata tabi olacağı netleşecek.

TürkAta Haber Ajansı